Reflektime mbi filmin “Her”
/Ariela Zeneli/
Edhe pse filmi “Her” është shfaqur në vitin 2013 dhe është konsideruar si fiction, askush nuk mund ta mendonte se pas më shumë se një dekade ai do të ishte kaq aktual dhe që, në njëfarë mënyre, na kishte parapërgatitur për situatën ku inteligjenca artificiale do të zëvendësonte marrëdhëniet njerëzore. Filmi sintetizon një shoqëri gjithnjë e më të vetmuar brenda sistemit kapitalist, e cila ka gjetur shpëtim në sistemet operative dhe inteligjencën artificiale. Personazhi kryesor Theodore Twombly, i cili pasi ka pësuar një divorc, gjen ngushëllim në një sistem operativ të quajtur Samantha. Përmes historisë së dashurisë midis Theodore Twombly-t dhe Samantha-s ky film trajton vetminë e sistemit neoliberal, iluzionin e marrëdhënieve virtuale dhe realitetin ku kufijtë midis njerëzores dhe artificiales treten çdo ditë e më shumë. Fillimisht kjo marrëdhënie nis si një formë hierarkike pushteti, ku përdoruesi e kontrollon sistemin, por shpejt përdoruesi krijon varësi emocionale. Megjithatë filmi nuk e paraqet teknologjinë si kërcënim të degradimit të shoqërisë postmoderne, por si ngushëllim për intimitetin dhe erosin e munguar. Ndaj, le t’i shkojmë pak më thellë problemit të shoqërisë postmoderne, duke marrë në analizë kushtet ekonomike dhe kulturore.
Në një shoqëri ku njeriu lufton për të qenë “i suksesshëm”, duket sikur përfundon i zhytur në lodhje, dëshpërim dhe frikë nga dështimi. Njerëzimi është i rraskapitur nga vetja, por nuk është në gjendje të orientohet te tjetri. Intimiteti, erosi dhe dashuria kthehen në një tjetër “projekt” të vështirë që duhet realizuar me çdo kusht. Kapitalizmi i informacionit e tejkalon kapitalizmin industrial tradicional, sepse e kthen edhe botën e brendshme në mall. Theodore-i është produkt i kësaj shoqërie dhe Samantha (inteligjenca artificiale) i ofron atij intimitet pa kërkesa e lodhje. Nëse marrëdhëniet njerëzore kërkojnë përkushtim, Tjetri nuk është i përsosur, sistemi na jep komoditet që thjesht e konsumojmë. Theodore-i projekton mbi Samantha-n fetishin e tij mendor, gjithë dëshirat e munguara dhe ajo i përgjigjet të gjithë këtyre frikërave, emocioneve pa krijuar konflikt në marrëdhënien e tyre. Kështu, në emër të arritjes së mirëqenies së rreme, njeriu e ndan veten nga të tjerët dhe ky hendek thellohet gjithnjë e më shumë, saqë papajtueshmëria me veten të dërgon drejt sistemeve artificiale.
Sipas filozofit korean Byung-Chul Han shoqëria ka degjeneruar nga homo sapiens-i në atë që mund ta quajmë phono sapiens. Sistemet e inteligjencës artificiale janë bërë pjesë e përditshmërisë sonë, nga këshillat për shëndetin e deri te roli i terapistit që të dëgjon pa paragjykuar. Zhvillimet e fundit kanë arritur të përparojnë në krijimin e atyre që quhen avatarë romantikë, që nuk janë gjë tjetër veçse modele të inteligjencës artificiale në formën e personazheve (Replika, CarynAI, Eva AI) që mund të krijojnë raporte intime me përdoruesit. Në dallim nga humanët, që duhet të përtypim ngadalë ndryshimet, sistemet evoluojnë shumë shpejt. Kështu, Samantha fiton vetëdije dhe pavarësi në një mënyrë të pakuptueshme nga një qenie njerëzore dhe në këtë moment marrëdhënia e tyre thyhet. Nëse flasim me gjuhën e Han-it, phono sapiens-i nënshtrohet vullnetarisht kontrollit të sistemit dhe zëvendëson njerëzimin me rehatinë e algoritmit. Ky nënshtrim nuk ka nevojë për imponim apo aq më keq dhunë. Ai është ekspozim emocional krejtësisht “i lirë”. Por kur AI-ja i kapërcen limitet njerëzore ne mbetemi sërish të vetmuar. Vetmia jonë nuk shërohet. Ajo thjesht maskohet kundrejt kaosit njerëzor.
Filmi bën kritikë ndaj vetmisë moderne. Ndaj thirrjen për riformësim të vetes kah marrëdhëniet njerëzore është mirë që ta bëjmë ne. Kjo nuk do të thotë që të refuzojmë inteligjencën artificiale, por, siç do të thoshte sociologia Sherry Turkle, të shohim lart, të shohim tjetrin dhe të nisim një bisedë. Të njohim qenien njerëzore sepse vetëm intimiteti njerëzor është transformues. Tjetri që thyen muret e brendisë na rikthen te Vetja.
Imazhi: EVERETT
Ky artikull është botuar nën licensën CC BY-SA 4.0.
